34 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO -
VIỆN KIẾM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO - BỘ TƯ PHÁP
TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO - CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
VIỆN KIẾM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO - Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BỘ TƯ PHÁP
Hà Nội, ngày 18 tháng 9 năm 2012
Số: 01/2012/TTLT-TANDTC-
VKSNDTC-BTP
THÔNG TƯ LIÊN TỊCH
Hướng dẫn thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính
Căn cứ Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã được Quốc hội nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 18
tháng 6 năm 2009;
Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp thống
nhất hướng dẫn thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động tố
tụng dân sự, tố tụng hành chính như sau:
#
Chương I. NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG
Điều 1. Phạm vi điều chỉnh
Thông tư liên tịch này hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật Trách
nhiệm bồi thường của Nhà nước (sau đây viết tắt là Luật TNBTCNN) về trách
nhiệm bồi thường của Nhà nước đối với người bị thiệt hại về vật chất hoặc bị tổn
hại về tinh thần do hành vi trái pháp luật của những người tiến hành tố tụng thuộc
Tòa án (sau đây gọi chung là người đã tiến hành tố tụng) gây ra khi tiến hành các
hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính.
#
Điều 2. Các trường hợp Tòa án có trách nhiệm bồi thường
Tòa án có trách nhiệm bồi thường trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành
chính trong các trường hợp sau đây:
1. Áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (sau đây viết tắt là BPKCTT) trong
hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính (trong các trường hợp được quy định
tại các khoản 1, 2 và 3 Điều 28 Luật TNBTCNN)
a) Áp dụng BPKCTT trong hoạt động tố tụng dân sự
a1) Người đã tiến hành tố tụng tự mình ra quyết định áp dụng BPKCTT không
thuộc một trong các trường hợp quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4 và 5 Điều 102 Bộ
luật tố tụng dân sự số 24/2004/QH11 ngày 15 tháng 6 năm 2004 đã được sửa đổi,
bổ sung theo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật tố tụng dân sự số
65/2011/QH12 ngày 29 tháng 3 năm 2011 (sau đây viết tắt là BLTTDS).
Ví dụ: Trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, nguyên đơn không có đơn yêu
cầu Tòa án áp dụng BPKCTT theo quy định tại khoản 9 Điều 102 và Điều 111
BLTTDS về việc cho bán hàng hóa là thực phẩm đông lạnh đang tranh chấp mà bị
đơn đang chiếm giữ, nhưng Tòa án ra quyết định áp dụng BPKCTT buộc bị đơn
đang chiếm giữ hàng hóa này phải bán ngay ra thị trường. Sau đó, đương sự khiếu
nại đề nghị Tòa án hủy bỏ việc áp dụng BPKCTT nêu trên. Tòa án có thẩm quyền
đã ra quyết định hủy bỏ việc áp dụng BPKCTT. Trong trường hợp này, nếu đương
sự có đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại và có thiệt hại thực tế phát sinh do việc áp
dụng BPKCTT của Tòa án gây ra thì Tòa án có trách nhiệm xem xét việc giải
quyết bồi thường thiệt hại cho người bị thiệt hại.
a2) Người đã tiến hành tố tụng tự mình ra quyết định áp dụng BPKCTT thuộc
một trong các trường hợp quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4 và 5 Điều 102
BLTTDS khi không có đủ các điều kiện theo quy định tại các điều 103, 104, 105,
106 và 107 của BLTTDS và hướng dẫn tại Mục 3 Nghị quyết số 02/2005/NQ-HĐTP
ngày 27 tháng 4 năm 2005 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
hướng dẫn thi hành một số quy định tại Chương VIII “Các biện pháp khẩn cấp
tạm thời” của BLTTDS.
a3) Người đã tiến hành tố tụng ra quyết định áp dụng BPKCTT khác với
BPKCTT mà cá nhân, cơ quan, tổ chức có yêu cầu.
Ví dụ: Trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, nguyên đơn có đơn yêu cầu
Tòa án áp dụng BPKCTT theo quy định tại khoản 8 Điều 102 và Điều 110
BLTTDS về việc cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp, nhưng Tòa án áp
dụng BPKCTT kê biên tài sản đang tranh chấp theo quy định tại khoản 6 Điều 102
và Điều 108 BLTTDS. Đương sự khiếu nại yêu cầu hủy bỏ quyết định áp dụng
BPKCTT của Tòa án nêu trên, Tòa án có thẩm quyền đã ra quyết định hủy bỏ việc
áp dụng BPKCTT. Trong trường hợp này, nếu đương sự có đơn yêu cầu bồi
thường thiệt hại và có thiệt hại thực tế phát sinh do việc áp dụng BPKCTT của Tòa
án gây ra thì Tòa án có trách nhiệm xem xét việc giải quyết bồi thường thiệt hại
cho người bị thiệt hại.
a4) Người đã tiến hành tố tụng ra quyết định áp dụng BPKCTT vượt quá yêu
cầu áp dụng BPKCTT của cá nhân, cơ quan, tổ chức.
36 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
Ví dụ: Công ty A có đơn yêu cầu Tòa án áp dụng BPKCTT theo quy định tại
khoản 10 Điều 102 và Điều 112 BLTTDS về việc phong tỏa tài khoản năm trăm
triệu đồng tại Ngân hàng Z của Công ty B. Tuy nhiên, Tòa án đã ra quyết định áp
dụng BPKCTT phong tỏa toàn bộ tài khoản 10 tỷ đồng của Công ty B tại Ngân
hàng Z. Công ty B có đơn khiếu nại quyết định áp dụng BPKCTT của Tòa án, Tòa
án có thẩm quyền đã ra quyết định hủy bỏ quyết định áp dụng BPKCTT nêu trên.
Trong trường hợp này, nếu người bị thiệt hại yêu cầu bồi thường thiệt hại và có
thiệt hại thực tế phát sinh do Tòa án áp dụng BPKCTT vượt quá yêu cầu của người
yêu cầu, thì Tòa án có trách nhiệm xem xét việc giải quyết bồi thường thiệt hại cho
người bị thiệt hại.
b) Áp dụng BPKCTT trong hoạt động tố tụng hành chính
b1) Người đã tiến hành tố tụng tự mình ra quyết định áp dụng BPKCTT khi
không có đơn yêu cầu của người yêu cầu.
b2) Người đã tiến hành tố tụng áp dụng BPKCTT không đúng với yêu cầu của
đương sự.
Ví dụ: Ủy ban nhân dân tỉnh N ra quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử
dụng 1000 ha đất cho doanh nghiệp A để xây dựng khu đô thị mới. Khi doanh
nghiệp A đang tiến hành xây dựng khu đô thị thì người dân cư trú xung quanh khu
đô thị đang được xây dựng khởi kiện vụ án hành chính đối với quyết định cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất cho doanh nghiệp A của Ủy ban nhân dân tỉnh N vì
cho rằng quyết định này là trái pháp luật và việc bồi thường giải phóng mặt bằng
chưa thỏa đáng. Đồng thời với đơn khởi kiện, người dân có yêu cầu Tòa án áp
dụng BPKCTT buộc doanh nghiệp A phải tạm dừng việc xây dựng một phần khu
đô thị giáp với nơi người dân đang sinh sống. Tuy nhiên, Tòa án ra quyết định áp
dụng BPKCTT buộc doanh nghiệp A phải tạm dừng việc xây dựng toàn bộ khu đô
thị. Doanh nghiệp A khiếu nại đề nghị Tòa án hủy bỏ việc áp dụng BPKCTT nêu
trên. Tòa án có thẩm quyền đã ra quyết định hủy bỏ việc áp dụng BPKCTT. Trong
trường hợp này, nếu doanh nghiệp A có đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại và có
thiệt hại thực tế phát sinh do việc áp dụng BPKCTT của Tòa án gây ra thì Tòa án
có trách nhiệm xem xét việc giải quyết bồi thường thiệt hại cho người bị thiệt hại.
2. Ra bản án, quyết định mà biết rõ là trái pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ
sơ vụ án (quy định tại khoản 4 Điều 28 Luật TNBTCNN) khi có đủ hai điều kiện
sau đây:
a) Bản án, quyết định giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính đã bị hủy
theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm;
b) Có văn bản xác định hành vi trái pháp luật quy định tại khoản 2 Điều 3
Thông tư liên tịch này.
#
Điều 3. Văn bản xác định hành vi trái pháp luật của người đã tiến hành
tố tụng
1. Văn bản xác định hành vi trái pháp luật của người đã tiến hành tố tụng ra
quyết định áp dụng BPKCTT (trong các trường hợp được quy định tại các khoản 1,
2 và 3 Điều 28 Luật TNBTCNN và được hướng dẫn tại khoản 1 Điều 2 Thông tư
liên tịch này) là quyết định giải quyết khiếu nại, kiến nghị cuối cùng của Chánh án
Tòa án có thẩm quyền hoặc của Hội đồng xét xử theo quy định tại Điều 125
BLTTDS hoặc Điều 71 Luật Tố tụng hành chính.
2. Văn bản xác định hành vi trái pháp luật của người đã tiến hành tố tụng ra
bản án, quyết định mà biết rõ là trái pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án
(quy định tại khoản 4 Điều 28 Luật TNBTCNN và được hướng dẫn tại khoản 2
Điều 2 Thông tư liên tịch này) là một trong các văn bản sau đây:
a) Bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật xác định
người đã tiến hành tố tụng đó phạm tội ra bản án trái pháp luật hoặc tội ra quyết
định trái pháp luật hoặc tội làm sai lệch hồ sơ vụ án;
b) Các quyết định gồm Quyết định đình chỉ điều tra của Cơ quan điều tra theo
quy định tại điểm a khoản 2 Điều 164 Bộ Luật tố tụng hình sự, Quyết định đình chỉ
vụ án của Viện kiểm sát theo quy định tại khoản 1 Điều 169 Bộ Luật tố tụng hình
sự, Quyết định đình chỉ vụ án của Tòa án theo quy định tại Điều 180 Bộ Luật tố
tụng hình sự vì lý do người đã tiến hành tố tụng ra bản án, quyết định mà biết rõ là
trái pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án được miễn trách nhiệm hình sự
theo quy định tại Điều 25 Bộ Luật hình sự.
c) Quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo của Chánh án Tòa
án xác định người đã tiến hành tố tụng có hành vi ra bản án mà biết rõ là trái pháp
luật hoặc ra quyết định mà biết rõ là trái pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ
án trong trường hợp người đã tiến hành tố tụng chưa bị khởi tố hoặc đang bị điều
tra, truy tố, xét xử về những hành vi này thì bị chết.
d) Quyết định xử lý kỷ luật cán bộ, công chức đối với người đã tiến hành tố
tụng có hành vi ra bản án mà biết rõ là trái pháp luật hoặc ra quyết định mà biết rõ
là trái pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án trong trường hợp người đã tiến
hành tố tụng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về những hành vi này.
#
Điều 4. Thủ tục ban hành văn bản xác định hành vi trái pháp luật của
người đã tiến hành tố tụng theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 3 Thông tư
liên tịch này
1. Trường hợp người bị thiệt hại cho rằng mình bị thiệt hại do hành vi ra bản
án mà biết rõ là trái pháp luật hoặc ra quyết định mà biết rõ là trái pháp luật hoặc
cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án của người đã tiến hành tố tụng nhưng người đã tiến
38 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
hành tố tụng chưa bị khởi tố hoặc đang trong quá trình bị điều tra, truy tố, xét xử
về những hành vi này thì bị chết, thì người bị thiệt hại có quyền khiếu nại, tố cáo
tới Chánh án Tòa án quản lý người đã tiến hành tố tụng.
2. Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được văn bản khiếu nại, tố cáo của
người khiếu nại, tố cáo, Chánh án Tòa án quản lý người đã tiến hành tố tụng xét
thấy việc khiếu nại, tố cáo của người khiếu nại, tố cáo là có căn cứ, thì ban hành
quyết định thành lập Hội đồng tư vấn gồm ít nhất ba thành viên giúp Chánh án
xem xét hành vi ra bản án mà biết rõ là trái pháp luật hoặc ra quyết định mà biết rõ
là trái pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án của người đã tiến hành tố tụng
bị khiếu nại, tố cáo.
Quyết định thành lập Hội đồng tư vấn được ban hành theo Mẫu số 01 ban hành
kèm theo Thông tư liên tịch này.
Thành viên Hội đồng tư vấn phải có đủ điều kiện theo hướng dẫn tại các điểm
b và c khoản 2 Điều 12 Thông tư liên tịch này.
3. Hội đồng tư vấn có nhiệm vụ nghiên cứu, xem xét có hay không có hành vi
ra bản án mà biết rõ là trái pháp luật hoặc ra quyết định mà biết rõ là trái pháp
luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án của người đã tiến hành tố tụng bị khiếu
nại, tố cáo. Ý kiến của Hội đồng tư vấn được lập thành văn bản có chữ ký xác
nhận của từng thành viên Hội đồng tư vấn. Trường hợp các thành viên Hội đồng
tư vấn có ý kiến khác nhau thì văn bản báo cáo Chánh án cần ghi rõ ý kiến của
từng thành viên.
4. Trên cơ sở báo cáo của Hội đồng tư vấn, trong thời hạn 30 ngày, kể từ
ngày ra quyết định thành lập Hội đồng tư vấn, Chánh án Tòa án xem xét ra quyết
định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo, xác định có hay không có
hành vi ra bản án mà biết rõ là trái pháp luật hoặc ra quyết định mà biết rõ là trái
pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án của người đã tiến hành tố tụng bị
khiếu nại, tố cáo.
Chánh án Tòa án ban hành quyết định giải quyết khiếu nại theo Mẫu số 02, kết
luận nội dung tố cáo theo Mẫu số 03 ban hành kèm theo Thông tư liên tịch này.
Quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo này phải được gửi ngay
cho người khiếu nại, tố cáo và người đã tiến hành tố tụng bị khiếu nại, tố cáo.
5. Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu
nại, kết luận nội dung tố cáo của Chánh án Tòa án cấp huyện hoặc Chánh án Tòa
án cấp tỉnh, người khiếu nại, tố cáo và người đã tiến hành tố tụng bị khiếu nại, tố
cáo có quyền khiếu nại tới Chánh án Tòa án cấp trên trực tiếp của Chánh án Tòa án
đã ban hành quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo. Trong thời
hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được khiếu nại của người khiếu nại, tố cáo hoặc
người đã tiến hành tố tụng bị khiếu nại, tố cáo, Chánh án Tòa án cấp trên trực tiếp
phải ban hành quyết định giải quyết khiếu nại. Quyết định của Chánh án Tòa án
cấp trên trực tiếp là quyết định cuối cùng và phải được gửi ngay cho người khiếu
nại, tố cáo, người đã tiến hành tố tụng bị khiếu nại, tố cáo và Tòa án đã ban hành
quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Đối với quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo của Chánh án
Tòa án nhân dân tối cao giải quyết khiếu nại, tố cáo về hành vi ra bản án mà biết rõ
là trái pháp luật hoặc ra quyết định mà biết rõ là trái pháp luật hoặc cố ý làm sai
lệch hồ sơ vụ án của người đã tiến hành tố tụng thuộc Tòa án nhân dân tối cao, thì
quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo của Chánh án Tòa án
nhân dân tối cao là quyết định cuối cùng.
#
Điều 5. Thời hiệu yêu cầu bồi thường
1. Đối với yêu cầu bồi thường trong trường hợp quy định tại các khoản 1, 2 và 3
Điều 28 Luật TNBTCNN, thời hiệu yêu cầu bồi thường là hai năm, kể từ ngày
Chánh án Tòa án có thẩm quyền hoặc Hội đồng xét xử ban hành văn bản xác định
hành vi trái pháp luật của người đã tiến hành tố tụng quy định tại khoản 1 Điều 3
của Thông tư liên tịch này.
2. Đối với yêu cầu bồi thường trong trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 28
Luật TNBTCNN, thời hiệu yêu cầu bồi thường là hai năm, kể từ ngày văn bản xác
định hành vi trái pháp luật theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Thông tư liên tịch này
được ban hành.
Trường hợp văn bản xác định hành vi trái pháp luật là bản án, quyết định hình
sự của Tòa án có thẩm quyền xác định người đã tiến hành tố tụng phạm tội ra bản
án trái pháp luật hoặc tội ra quyết định trái pháp luật hoặc tội cố ý làm sai lệch hồ
sơ vụ án thì thời hiệu yêu cầu bồi thường là hai năm, kể từ ngày bản án, quyết định
hình sự đó có hiệu lực pháp luật.
#
Điều 6. Trách nhiệm báo cáo về việc giải quyết bồi thường
1. Sau khi thực hiện việc giải quyết bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp
luật của người đã tiến hành tố tụng gây ra đối với mỗi vụ việc, Tòa án có trách
nhiệm bồi thường trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính có trách
nhiệm gửi quyết định giải quyết bồi thường và báo cáo Tòa án cấp trên trực tiếp và
Tòa án nhân dân tối cao về các nội dung sau đây để phục vụ công tác quản lý nhà
nước về bồi thường:
a) Thụ lý đơn yêu cầu bồi thường;
b) Ban hành quyết định giải quyết bồi thường;
c) Người bị thiệt hại khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về bồi
thường nhà nước;
40 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
d) Thực hiện thủ tục chi trả tiền bồi thường;
e) Thực hiện trách nhiệm hoàn trả của người đã tiến hành tố tụng.
Kèm theo báo cáo phải có bản sao các tài liệu có liên quan đến việc giải quyết
bồi thường.
2. Sau khi giải quyết vụ án tranh chấp về bồi thường nhà nước trong hoạt động
tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, Tòa án đã giải quyết tranh chấp gửi bản án,
quyết định có hiệu lực pháp luật cho Tòa án cấp trên trực tiếp và Tòa án nhân dân
tối cao để phục vụ công tác quản lý nhà nước về bồi thường trong hoạt động tố
tụng dân sự, tố tụng hành chính.
3. Định kỳ sáu tháng và hàng năm, Tòa án nhân dân các tỉnh, thành phố trực
thuộc Trung ương có trách nhiệm tổng hợp, báo cáo Tòa án nhân dân tối cao về
công tác giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính
của Tòa án các cấp địa phương mình.
#
Chương II. XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI ĐƯỢC BỒI THƯỜNG
Điều 7. Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm
1. Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm được xác định theo Điều 45 Luật
TNBTCNN. Trong trường hợp tài sản bị xâm phạm là quyền sử dụng đất, nhà ở,
công trình xây dựng và tài sản khác gắn liền với đất thì thiệt hại được bồi thường
cũng được xác định theo quy định tại Điều 45 Luật TNBTCNN và các quy định
của pháp luật có liên quan.
2. Thời gian tính lãi đối với các khoản tiền quy định tại khoản 4 Điều 45 Luật
TNBTCNN được tính từ ngày các khoản tiền được nộp vào ngân sách nhà nước
theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bị tịch thu, thi hành án,
khoản tiền đã đặt để bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền (kê biên tài sản tranh
chấp, phong tỏa tài khoản,...) đến ngày ban hành quyết định giải quyết bồi thường
của Tòa án có trách nhiệm bồi thường hoặc bản án, quyết định của Tòa án về việc
giải quyết vụ án tranh chấp bồi thường nhà nước.
#
Điều 8. Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút
1. Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của cá nhân
Thu nhập thực tế của cá nhân quy định tại Điều 46 Luật TNBTCNN được xác
định như sau:
Trường hợp trước khi xảy ra thiệt hại mà người bị thiệt hại có thu nhập ổn định
từ tiền lương trong biên chế, tiền công từ hợp đồng lao động thì căn cứ vào mức
lương, tiền công của tháng liền kề của người đó trước khi xảy ra thiệt hại làm căn
cứ để xác định khoản thu nhập thực tế.
Trường hợp trước khi xảy ra thiệt hại mà người bị thiệt hại có việc làm và
hàng tháng có thu nhập nhưng không ổn định thì lấy mức thu nhập trung bình của
ba tháng liền kề trước thời điểm xảy ra thiệt hại làm căn cứ để xác định khoản thu
nhập thực tế.
Trường hợp trước khi xảy ra thiệt hại mà người bị thiệt hại là nông dân, ngư
dân, người làm muối, người trồng rừng, người làm thuê, người buôn bán nhỏ, thợ
thủ công, lao động khác có thu nhập nhưng theo mùa vụ hoặc không ổn định thì
lấy mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại tại địa phương; nếu không xác
định được thu nhập trung bình thì lấy mức lương tối thiểu đối với cơ quan Nhà
nước tại thời điểm giải quyết bồi thường làm căn cứ để xác định khoản thu nhập
thực tế.
2. Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của tổ chức
Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của tổ chức quy định tại
Điều 46 Luật TNBTCNN được xác định trên cơ sở thu nhập trung bình của hai
năm liền kề trước thời điểm xảy ra thiệt hại và được xác định theo báo cáo tài
chính hợp pháp của tổ chức; trường hợp không có báo cáo tài chính, tổ chức có thể
chứng minh thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút bằng các tài liệu, chứng cứ
hợp pháp khác theo quy định của pháp luật có liên quan.
Trường hợp tổ chức được thành lập chưa đủ hai năm tính đến thời điểm xảy ra
thiệt hại thì thu nhập thực tế của tổ chức được xác định trên cơ sở thu nhập bình
quân trong thời gian hoạt động thực tế của tổ chức đó.
#
Chương III. THỦ TỤC GIẢI QUYẾT BỒI THƯỜNG
Điều 9. Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại
Người bị thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án có trách nhiệm bồi thường giải
quyết việc bồi thường khi có văn bản xác định hành vi trái pháp luật của người đã
tiến hành tố tụng quy định tại Điều 3 của Thông tư liên tịch này.
#
Điều 10. Hồ sơ yêu cầu bồi thường
1. Hồ sơ yêu cầu bồi thường bao gồm các văn bản sau đây:
a) Đơn yêu cầu bồi thường theo Mẫu số 04a hoặc Mẫu số 04b ban hành kèm
theo Thông tư liên tịch này;
b) Tài liệu, chứng cứ kèm theo bao gồm:
42 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
b1) Trường hợp yêu cầu bồi thường theo quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều 28
Luật TNBTCNN thì hồ sơ yêu cầu bồi thường phải có một trong các văn bản quy
định tại khoản 1 Điều 3 của Thông tư liên tịch này.
b2) Trường hợp yêu cầu bồi thường theo quy định tại khoản 4 Điều 28 Luật
TNBTCNN thì hồ sơ yêu cầu bồi thường phải có một trong các văn bản quy định
tại khoản 2 Điều 3 Thông tư liên tịch này và quyết định giám đốc thẩm hoặc quyết
định tái thẩm hủy bản án, quyết định trái pháp luật do người đã tiến hành tố tụng
đã ban hành.
b3) Tài liệu, chứng cứ có liên quan đến việc yêu cầu bồi thường như các giấy
tờ chứng minh thu nhập, giấy tờ chứng minh thiệt hại,…
2. Trường hợp vì lý do khách quan, người yêu cầu chưa thể nộp ngay đầy đủ
các tài liệu, chứng cứ quy định tại điểm b khoản 1 Điều này, thì người yêu cầu phải
bổ sung theo yêu cầu của Tòa án trong quá trình giải quyết bồi thường.
Trường hợp người yêu cầu đã áp dụng các biện pháp cần thiết để thu thập tài
liệu, chứng cứ mà vẫn không thể tự mình thu thập được thì có thể làm văn bản yêu
cầu Tòa án tiến hành thu thập tài liệu, chứng cứ nhằm bảo đảm cho việc giải quyết
bồi thường đúng đắn.
#
Điều 11. Gửi và thụ lý đơn yêu cầu bồi thường
1. Người yêu cầu bồi thường gửi 01 bộ hồ sơ yêu cầu bồi thường đến Tòa án
có trách nhiệm bồi thường bằng một trong các phương thức sau đây:
a) Nộp trực tiếp tại Tòa án.
b) Gửi đến Tòa án qua đường bưu điện.
2. Khi nhận được hồ sơ yêu cầu bồi thường, Tòa án phải kiểm tra và xác định
tính hợp lệ của đơn và các tài liệu, chứng cứ kèm theo; trường hợp hồ sơ chưa đầy
đủ thì Tòa án thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu bồi thường biết để họ sửa
đổi, bổ sung trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án.
3. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu bồi
thường và các tài liệu, chứng cứ hợp lệ, nếu xác định yêu cầu bồi thường thuộc
trách nhiệm giải quyết của mình thì Tòa án đã nhận hồ sơ phải thụ lý và thông báo
cho người yêu cầu bồi thường, người đã tiến hành tố tụng có hành vi trái pháp luật
gây ra thiệt hại theo Mẫu số 05 ban hành kèm theo Thông tư liên tịch này.
Trường hợp Tòa án đã nhận hồ sơ yêu cầu bồi thường, sau đó xét thấy không
thuộc trách nhiệm giải quyết bồi thường của mình thì thông báo trả lại hồ sơ yêu
cầu bồi thường thiệt hại theo Mẫu số 06 ban hành kèm theo Thông tư liên tịch
này và hướng dẫn người yêu cầu bồi thường gửi đơn đến Tòa án có trách nhiệm
giải quyết.
#
Điều 12. Phân công cán bộ giải quyết bồi thường
1. Ngay sau khi thụ lý đơn yêu cầu bồi thường, Chánh án Tòa án có trách
nhiệm bồi thường phải ra quyết định cử người đại diện thực hiện việc giải quyết
bồi thường (sau đây gọi tắt là người đại diện) theo Mẫu số 07 ban hành kèm theo
Thông tư liên tịch này.
Trường hợp Chánh án Tòa án là người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt hại
hoặc là người thân thích của người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt hại hoặc là
người thân thích của người bị thiệt hại thì tập thể lãnh đạo Tòa án cùng thảo luận,
thống nhất cử một cán bộ đại diện chịu trách nhiệm về việc giải quyết bồi thường.
Người thân thích của người đã tiến hành tố tụng hoặc của người bị thiệt hại là
vợ (hoặc chồng), ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, cha đẻ, cha nuôi, mẹ đẻ, mẹ
nuôi (bên vợ hoặc bên chồng), con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột (bên vợ hoặc
bên chồng), cháu nội, cháu ngoại, con rể, con dâu, anh em kết nghĩa, quan hệ
thông gia, quan hệ công tác, quan hệ kinh tế,… với người đã tiến hành tố tụng hoặc
người bị thiệt hại mà có căn cứ rõ ràng chứng minh là trong cuộc sống giữa họ có
mối quan hệ tình cảm thân thiết.
2. Người đại diện phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Đối với Tòa án cấp huyện thì người đại diện là Chánh án hoặc Phó Chánh
án Tòa án nhân dân cấp huyện; đối với Tòa án nhân dân cấp tỉnh thì người đại diện
là lãnh đạo cấp phòng trở lên; đối với Tòa án nhân dân tối cao thì người đại diện là
lãnh đạo cấp vụ trở lên;
b) Có kinh nghiệm công tác trong ngành, lĩnh vực phát sinh trách nhiệm bồi
thường;
c) Không phải là người thân thích của người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt
hại hoặc của người bị thiệt hại.
3. Trong trường hợp không có người đại diện đáp ứng đủ các điều kiện quy
định tại điểm a khoản 2 Điều này, thì Tòa án có trách nhiệm bồi thường cử 01
Thẩm phán đại diện giải quyết bồi thường.
#
Điều 13. Xác minh thiệt hại
1. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu bồi thường,
người đại diện phải tổ chức việc xác minh thiệt hại. Thời hạn xác minh thiệt hại là
20 ngày, kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu bồi thường; trường hợp có nhiều tình tiết
phức tạp hoặc phải xác minh tại nhiều địa điểm thì thời hạn xác minh có thể kéo
dài nhưng không quá 40 ngày, kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu bồi thường.
2. Việc xác minh thiệt hại được thực hiện theo quy định tại Điều 18 Luật
TNBTCNN. Trường hợp cần phải tiến hành định giá tài sản, giám định thiệt hại về
44 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
tài sản để xác định thiệt hại về tài sản, thì Tòa án có trách nhiệm giải quyết bồi
thường áp dụng tương tự quy định tại Điều 90 và Điều 92 BLTTDS và các văn bản
pháp luật có liên quan. Chi phí định giá, giám định được thực hiện theo quy định
của Pháp Lệnh chi phí giám định, định giá; chi phí cho người làm chứng, người
phiên dịch trong tố tụng và được bảo đảm từ ngân sách Nhà nước.
#
Điều 14. Thương lượng việc bồi thường
Thương lượng việc bồi thường được thực hiện theo quy định tại Điều 19 Luật
TNBTCNN. Biên bản thương lượng việc bồi thường thiệt hại thực hiện theo Mẫu
số 08 ban hành kèm theo Thông tư liên tịch này.
#
Điều 15. Ban hành quyết định giải quyết bồi thường
Ngay sau khi kết thúc việc thương lượng, người đại diện phải hoàn thành dự
thảo quyết định giải quyết bồi thường để báo cáo Chánh án Tòa án có trách nhiệm
bồi thường.
Căn cứ vào kết quả xác minh thiệt hại, kết quả thương lượng với người bị thiệt
hại và ý kiến của các cơ quan có liên quan (nếu có), Tòa án có trách nhiệm bồi
thường ban hành quyết định giải quyết bồi thường theo quy định tại Điều 20 Luật
TNBTCNN. Quyết định giải quyết bồi thường được ban hành theo Mẫu số 09 ban
hành kèm theo Thông tư liên tịch này.
Hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường được xác định theo quy định tại
Điều 21 Luật TNBTCNN.
#
Điều 16. Chuyển giao quyết định giải quyết bồi thường
1. Quyết định giải quyết bồi thường phải được gửi cho người bị thiệt hại, Tòa
án cấp trên trực tiếp của Tòa án có trách nhiệm bồi thường, Tòa án nhân dân tối
cao và người đã tiến hành tố tụng có hành vi trái pháp luật gây ra thiệt hại.
2. Việc chuyển giao quyết định giải quyết bồi thường cho người bị thiệt hại
được thực hiện theo quy định tại Điều 10 Nghị định số 16/2010/NĐ-CP ngày 03
tháng 3 năm 2010 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số
điều của Luật TNBTCNN.
3. Quyết định giải quyết bồi thường được gửi cho Tòa án cấp trên của Tòa án
có trách nhiệm bồi thường và Tòa án nhân dân tối cao kèm theo báo cáo về việc
giải quyết bồi thường theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Thông tư liên tịch này.
#
Điều 17. Khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về bồi thường
nhà nước
Người bị thiệt hại có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về
bồi thường nhà nước trong các trường hợp sau đây:
1. Người bị thiệt hại không đồng ý với quyết định giải quyết bồi thường của
Tòa án có trách nhiệm bồi thường được ban hành theo quy định tại khoản 1 Điều 20
Luật TNBTCNN.
2. Hết thời hạn theo quy định tại khoản 1 Điều 22 Luật TNBTCNN mà Tòa án
có trách nhiệm bồi thường không ra quyết định giải quyết bồi thường.
#
Điều 18. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp về bồi thường nhà nước
1. Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về bồi thường nhà nước là Tòa
án nhân dân cấp huyện theo quy định tại khoản 1 Điều 23 Luật TNBTCNN.
2. Trường hợp Tòa án nhân dân cấp huyện theo quy định tại khoản 1 Điều 23
Luật TNBTCNN là Tòa án có trách nhiệm bồi thường thì Tòa án nhân dân cấp
huyện báo cáo Tòa án nhân dân cấp trên trực tiếp để Tòa án nhân dân cấp trên trực
tiếp của Tòa án đó lấy vụ án lên giải quyết theo thủ tục sơ thẩm.
#
Điều 19. Thủ tục giải quyết tranh chấp về bồi thường nhà nước
Thủ tục giải quyết tranh chấp về bồi thường nhà nước tại Tòa án được thực
hiện theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
#
Điều 20. Chi trả tiền bồi thường
Căn cứ vào quyết định giải quyết bồi thường đã có hiệu lực pháp luật của Tòa
án có trách nhiệm bồi thường hoặc bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của
Tòa án giải quyết vụ án tranh chấp về bồi thường nhà nước, Tòa án có trách nhiệm
bồi thường thực hiện việc chi trả tiền bồi thường cho người bị thiệt hại theo quy
định của Chương VI Luật TNBTCNN và văn bản hướng dẫn thi hành.
CỦA NGƯỜI ĐÃ TIẾN HÀNH TỐ TỤNG
#
Chương IV. THỦ TỤC THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM HOÀN TRẢ
Điều 21. Thành lập Hội đồng xem xét trách nhiệm hoàn trả
1. Trong thời hạn 20 ngày, kể từ ngày đã thực hiện xong việc chi trả tiền bồi
thường, Chánh án Tòa án có trách nhiệm bồi thường phải ban hành quyết định
thành lập Hội đồng xem xét trách nhiệm hoàn trả (sau đây gọi tắt là Hội đồng) theo
Mẫu số 10 ban hành kèm theo Thông tư liên tịch này.
Trường hợp Chánh án Tòa án là người đã tiến hành tố tụng đã gây thiệt hại thì
tập thể lãnh đạo Tòa án có trách nhiệm bồi thường cùng thảo luận, thống nhất ban
hành quyết định thành lập Hội đồng.
2. Thành phần Hội đồng bao gồm:
a) Chủ tịch Hội đồng là Chánh án Tòa án có trách nhiệm bồi thường.
46 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
Trường hợp Chánh án Tòa án là người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt hại
hoặc là người thân thích của người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt hại hoặc của
người bị thiệt hại thì tập thể lãnh đạo Tòa án có trách nhiệm bồi thường cùng thảo
luận, thống nhất cử một Phó Chánh án là Chủ tịch Hội đồng;
b) Đại diện tổ chức công đoàn của Tòa án có trách nhiệm bồi thường;
c) Đại diện bộ phận tổ chức, cán bộ của cơ quan đang quản lý người đã tiến
hành tố tụng gây ra thiệt hại;
d) Người phụ trách công tác tài chính - kế toán của Tòa án có trách nhiệm bồi
thường;
đ) Chuyên gia về ngành kinh tế, kỹ thuật và pháp lý có liên quan.
Trường hợp có nhiều người đã tiến hành tố tụng thuộc các Tòa án khác nhau
cùng gây ra thiệt hại thì đại diện lãnh đạo của các Tòa án này phải tham gia Hội
đồng.
Người tham gia Hội đồng không được là người thân thích của người đã tiến
hành tố tụng gây ra thiệt hại hoặc của người bị thiệt hại.
#
Điều 22. Nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng
Hội đồng có các nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:
1. Xem xét, đánh giá mức độ thiệt hại của người bị thiệt hại, mức độ lỗi của
từng người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt hại;
2. Xác định điều kiện kinh tế của từng người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt hại;
3. Kiến nghị với Chánh án Tòa án có trách nhiệm bồi thường hoặc Chánh án
Tòa án cấp trên trực tiếp nếu Chánh án Tòa án có trách nhiệm bồi thường là người
gây ra thiệt hại về mức hoàn trả và phương thức hoàn trả đối với từng người gây
thiệt hại;
4. Hội đồng tự giải thể sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
#
Điều 23. Ban hành quyết định hoàn trả
1. Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày đã thực hiện xong việc chi trả tiền bồi
thường, Chánh án Tòa án có trách nhiệm bồi thường căn cứ vào kiến nghị của Hội
đồng để ban hành quyết định hoàn trả theo Mẫu số 11 ban hành kèm theo Thông tư
liên tịch này.
Trường hợp Chánh án Tòa án là người đã tiến hành tố tụng gây ra thiệt hại thì
Chánh án Tòa án cấp trên trực tiếp có thẩm quyền ban hành quyết định hoàn trả.
2. Trường hợp người có thẩm quyền ban hành quyết định hoàn trả có ý kiến
khác với kiến nghị của Hội đồng thì có quyền tự quyết định và chịu trách nhiệm
trước pháp luật về quyết định đó.
#
Điều 24. Thu, nộp, quản lý và sử dụng tiền hoàn trả
1. Người có nghĩa vụ hoàn trả phải thực hiện đúng thời hạn, mức và phương
thức hoàn trả ghi trong quyết định hoàn trả.
2. Trường hợp đã có một trong những văn bản quy định tại các điểm a, b
khoản 2 Điều 3 Thông tư liên tịch này xác định hành vi trái pháp luật của người đã
tiến hành tố tụng, thì người đã tiến hành tố tụng có nghĩa vụ hoàn trả toàn bộ số
tiền mà Nhà nước đã bồi thường cho người bị thiệt hại.
3. Trường hợp đã có một trong những văn bản quy định tại khoản 1, các điểm
c và d khoản 2 Điều 3 Thông tư liên tịch này xác định hành vi trái pháp luật của
người đã tiến hành tố tụng, thì việc xác định mức hoàn trả của người đã tiến hành
tố tụng có hành vi trái pháp luật thực hiện theo quy định của Điều 57 Luật
TNBTCNN và Điều 16 Nghị định số 16/2010/NĐ-CP ngày 03 tháng 3 năm 2010
của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật
TNBTCNN.
4. Tòa án có trách nhiệm bồi thường phải thu và nộp đầy đủ, kịp thời toàn bộ
khoản tiền hoàn trả vào ngân sách nhà nước theo quy định của Luật TNBTCNN và
văn bản hướng dẫn thi hành.
#
Điều 25. Xử lý người đã tiến hành tố tụng không thực hiện nghĩa vụ hoàn trả
1. Người có nghĩa vụ hoàn trả đã được Tòa án có trách nhiệm bồi thường
thông báo đến lần thứ ba về việc hoàn trả mà không thực hiện nghĩa vụ hoàn trả thì
bị kỷ luật theo quy định của pháp luật.
2. Trường hợp người có nghĩa vụ hoàn trả đã chuyển công tác đến cơ quan
khác trong bộ máy nhà nước thì cơ quan nhà nước đang trực tiếp quản lý người có
nghĩa vụ hoàn trả có trách nhiệm đôn đốc việc thực hiện nghĩa vụ hoàn trả và
quyết định biện pháp xử lý theo quy định tại khoản 1 của Điều này và thông báo
với Tòa án có trách nhiệm bồi thường, người đã ra quyết định hoàn trả.
3. Trường hợp người có nghĩa vụ hoàn trả không còn làm việc trong các cơ
quan nhà nước thì cơ quan có trách nhiệm bồi thường phải thực hiện các biện pháp
thu hồi khoản tiền hoàn trả theo quy định của pháp luật.
#
Điều 26. Xử lý trách nhiệm hoàn trả khi Tòa án có trách nhiệm bồi
thường ban hành quyết định hoàn trả trong trường hợp người có trách nhiệm
hoàn trả bị chết
Trường hợp Tòa án có trách nhiệm bồi thường đã ban hành quyết định hoàn trả
mà người có trách nhiệm hoàn trả bị chết, thì những người thừa kế di sản của
người có trách nhiệm hoàn trả phải thực hiện nghĩa vụ của người có trách nhiệm
hoàn trả.
48 CÔNG BÁO/Số 631 + 632/Ngày 20-10-2012
Trường hợp những người thừa kế di sản của người có trách nhiệm hoàn trả
không thực hiện nghĩa vụ, thì Tòa án có trách nhiệm bồi thường thực hiện các biện
pháp thu hồi khoản tiền hoàn trả theo quy định của pháp luật.
#
Chương V. ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH
Điều 27. Hiệu lực thi hành
1. Thông tư liên tịch này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 12 tháng 11 năm 2012.
2. Kể từ ngày Thông tư liên tịch này có hiệu lực thi hành, trường hợp Tòa án
xét xử người đã tiến hành tố tụng về hành vi ra bản án mà biết rõ là trái pháp luật
hoặc ra quyết định mà biết rõ là trái pháp luật hoặc cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án
thì Tòa án tách việc giải quyết trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để giải quyết
theo quy định của Luật TNBTCNN và các văn bản hướng dẫn thi hành.
3. Kể từ ngày Thông tư liên tịch này có hiệu lực thi hành, trường hợp đã có
bản án, quyết định hình sự xác định người đã tiến hành tố tụng phạm tội ra bản án
trái pháp luật hoặc tội ra quyết định trái pháp luật hoặc tội làm sai lệch hồ sơ vụ án
mà đã giải quyết trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong bản án, quyết định
hình sự đó, thì không áp dụng hướng dẫn tại Thông tư liên tịch này để tách việc
giải quyết trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; việc giải quyết kháng cáo, kháng
nghị đối với bản án, quyết định hình sự về việc giải quyết trách nhiệm bồi thường
của Nhà nước (nếu có) được thực hiện theo thủ tục tố tụng hình sự.
#
Điều 28. Tổ chức thực hiện
Trong quá trình thực hiện nếu có khó khăn, vướng mắc, đề nghị cá nhân, cơ
quan, tổ chức phản ánh về Tòa án nhân dân tối cao để Tòa án nhân dân tối cao phối
hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp nghiên cứu, giải quyết./.
Văn bản liên quan
Hướng dẫn cho (1)
- 35/2009/QH12 Luật 35/2009/QH12 Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
Căn cứ (1)
- 35/2009/QH12 Luật 35/2009/QH12 Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước